Opsiyon nedir?

Belirli bir kıymeti, önceden belirlenen bir vadeden veya fiyattan alma ya da satma hakkı veren sözleşmelerdir.

Sözleşmeyi elinde tutan kişi sözleşmeye konu olan kıymeti alma (call option) veya satma (put option) hakkına sahip olurken, sözleşmeden kaynaklanan herhangi bir yükümlülüğü yoktur. Sözleşmeyi satan (yazan) taraf ise vadede sözleşmeyi elinde tutan tarafın, sözleşmeye konu olan kıymeti sözleşme şartları içerisinde almak veya satmak istemesi durumunda, sözleşme hükümlerini yerine getirmekle yükümlüdür.

Opsiyonu satan taraf bu işlem karşılığında prim geliri elde etmektedir. Pay opsiyonlarının fiyatını etkileyen 6 temel faktör bulunmaktadır.

• Pay senedinin spot piyasa fiyatı
• Kullanım fiyatı
• Vadeye kalan gün sayısı
• Hisse senedinin volatilitesi
• Risksiz faiz oranı
• Temettü

Hisse senedi opsiyonları

Hisse senedi üzerine yapılan alım opsiyon sözleşlmelerinde yatırımcıların beklentisi hisse senetlerinin yükseleceği yönünde olmaktadır. Yatırımcının beklentisi gerçekleştiğinde  hisse senedini daha düşük fiyattan alma imkanı doğmaktadır. Hisse senedi üzerine satım opsiyonlarında beklentiler alım opsiyonunun tersi yönündedir. Satım opsiyonlarında yatırımcılar hisse senedinin fiyatının düşeceğini beklemekte ve ellerindeki hisse senetlerini opsiyon sayesinde spot piyasaya göre daha yüksek fiyattan satmayı planlamaktadırlar.

Hisse senedi endeks opsiyonları

Hisse senedi üzerine yazılan opsiyonlara benzemekle birlikte endeks opsiyonları bazı farklılıklara sahiptir. Hisse senedi opsiyonlarında  opsiyon kullanılmak istendiğinde fiziki teslimat geçerli olurken, hisse senedi endeks opsiyonlarında nakit uzlaşma yöntemi uygulanmaktadır.

Döviz opsiyonları

Sözleşmeye konu olan dayanak varlık yabancı para birimi olup, opsiyonu satın alan taraf sözleşmede belirtilen dövizi, önceden belirlenmiş fiyat üzerinden vade sonunda (veya vade süresince) alma veya satma hakkına sahip olmaktadır. Döviz opsiyonları döviz riskini azaltmak veya fiyat hareketlerinden faydalanarak kar etmek amacıyla kullanılmaktadır. Ayrıca herhangi bir döviz pozisyonu olmamakla birlikte dövizdeki fiyat hareketlerinden faydalanmak isteyen spekülatörler de döviz opsiyonlarına ilgi göstermektedir.

Faiz opsiyonları

Alım opsiyonu yatırımcıya prim ödeyerek, faiz oranının sözleşmede belirtilen oranın üzerine çıkmayacağını garantilemekte olup , diğer taraftan da  faiz oranları düştüğü takdirde düşük orandan borçlanma imkanı kaybedilmemiş olacaktır. Satım opsiyonu alan taraf ise düşen faiz oranları karşısında mevcut parasını sabit bir orandan değerlendirme imkanı bulacak , faiz oranlarının yükselmesi halinde ise opsiyonu kullanmayarak piyasadaki yüksek faiz oranından faydalanabilecektir.

Vadeli işlem sözleşmeleri üzerine opsiyonlar (Options on Futures)

Vadeli işlem sözleşmesi alma veya satma hakkı veren opsiyonlardır. Sözleşmeye konu olan ürün yine bir türev enstrüman olan vadeli işlem sözleşmesidir. Burada alım opsiyonu kullanıldığında vadeli işlem sözleşmesi satın alınmakta, satım opsiyonu kullanıldığında ise vadeli işlem sözleşmesi satılmaktadır. Diğer bir ifade ile,opsiyon kullanıldığında vadeli işlem sözleşmesinde pozisyon sahibi olunmaktadır.

Opsiyon işlemlerinde teminatlandırma

Opsiyonu satın alan yatırımcı, opsiyon primi ödeyerek opsiyonu satın alır. Opsiyonu satın alırken teminat yatırma zorunluluğu yoktur. Ancak opsiyonu satan yatırımcının  takas kurumunun belirlediği bir tutarı teminat olarak yatırması gerekir. Opsiyonu satan yatırımcının teminat yatırma zorunluluğu, kar potansiyeli ile sınırlı iken (tahsil edilen prim kadar) zarar potansiyeli alım opsiyonu satışında sınırsızdır, satım opsiyonu satışında ise kullanım fiyatının 0 ile arasındaki fark kadardır.

Sözlükte "opsiyon" ne demek?

1. (bankacılıkta) borç senetlerinin, bankalara ödenmesi için vade tarihinden başlayarak tanınan iki gün.
2. (ticarette) bir alışverişin karara bağlanması için genellikle satıcının alıcıya tanıdığı süre.
3. Belli bir tarih için, vapur, uçak vb.'de önceden ödeme yapmadan, koşula bağlı yer ayırtma.

Opsiyon kelimesinin ingilizcesi

n. option
Köken: Fransızca

Son eklenenler